Welcome to Entomology!




 

Tychy, panorama miasta
Tychy, panorama miasta

Współrzędne: 50°08' N 18°59' EGeografia

Tychy
Herb
Herb Tychów Flaga Tychów
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Tychy
miejska
Prawa miejskie 1951
Prezydent miasta Andrzej Dziuba
Powierzchnia 81,72 km²
Położenie 50° 08' N
18° 59' E
Liczba mieszkańców (2006)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
128 492
1651 os./km²
3 487 000
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 32
Kod pocztowy 43-100 do 43-135
Tablice rejestracyjne ST
Położenie na mapie Polski
Tychy
Tychy
Tychy
Miasta partnerskie Włochy Cassino
Niemcy Berlin Marzahn-Hellersdorf
Szwecja Huddinge
Urząd miejski3
Al. Niepodległości 49
43-100 Tychy
tel. (+48) 32 776-33-33; faks (+48) 32 776-33-44
(e-mail)
Strona internetowa miasta
Położenie Tychów w konurbacji.
Położenie Tychów w konurbacji.

Tychy (niem. Tichau) - to miasto przemysłowe położone na południu Polski, w województwie śląskim, w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) Od 20 września 2007 jest częścią Górnośląskiego Związku Metropolitalnego (jest jednym z miast założycielskich). Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 47 pod względem powierzchni.

Spis treści

edytuj Historia

Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467 roku. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu radzieckim miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano w języku łacińskim zdanie: "Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty".

Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzę jednak już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX wieku, cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.

Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500 roku. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest to kościół p.w. św. Marii Magdaleny. Z kolei z roku 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII wieku w sąsiedztwie gminy Paprocany.

W 1870 roku do Tychów dotarła kolej żelazna - uruchomiono linię kolejową łączącą Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 roku uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 roku w Tychach założono drugi browar - Browar Obywatelski.

Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich 1919-1921. Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku. W 1922 roku po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego ( 83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 roku Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 roku stały się gminą wiejską na prawach miejskich.

W latach II wojny światowej Tychy wraz z polską częścią Górnego Sląska przyłączono do Rzeszy Niemieckiej. Dnia 28 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Tychów. 4 października 1950 roku Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów. Miesiąc później, dnia 8 listopada, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 roku. W granice miasta włączono Paprocany i Wilkowyje. Rozpoczęła się budowa miasta Nowe Tychy, które spełniać miało rolę miasta-sypialni dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowane osiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą A. Następne osiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla A był Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta Nowe Tychy byli architekci Hanna Adamczewska-Wejchert i Kazimierz Wejchert.

W 1973 roku do Tychów przyłączono gminy Cielmice, Jaroszowice, Urbanowice, część Bierunia Starego. W 1975 roku w granice miasta włączono Bieruń, Lędziny, Imielin, Wyry, Gostyń, Chełm Śląski. W 1977 roku wyłączono z Tychów gminy Imielin, Chełm Śląski i część Kopciowic. W 1991 roku doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin: Bieruń, Bojszowy, Kobiór, Lędziny i Wyry.

W 1997 roku w Tychach utworzono Podstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w Tychach Wyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 roku zostało otwarte Tyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 roku - Muzeum Miejskie w Tychach

Źródła: L. Musioł: "Tychy. Monografia historyczna". Tychy 1939. "Tychy 1939-1993. Monografia miasta". Red. M. Szczepański. Tychy 1996.

edytuj Geografia

Tychy należą do większych miast województwa śląskiego (131 547 mieszkańców wg stanu w dniu 31 XII 2004 r.). Położone są w jego południowej części na wysokości poniżej 300 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.

Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych Warszawa–Wiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka / DK 1) i krajowej Opole-Kraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska / DK 44). Miasto położone jest w odległości ok. 58 km w linii prostej na południe od portu lotniczego w Pyrzowicach i 65 km na zachód od portu lotniczego Kraków-Balice, około 30 km na północny wschód od granicy czeskiej oraz ok. 55 km na północ od granicy słowackiej. W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.

W odległości około 25 km od Tychów znajdują się następujące pasma górskie: Beskid Śląski i Beskid Żywiecki. Odległość ok. 30-45 km od niektórych beskidzkich kurortów jak np: Szczyrk, Żywiec czy Wisła oraz w odległości 38 km od największego beskidzkiego miasta Bielska-Białej sprawia, że Tychy są dobrym miejscem wypadowym w góry, choć oczywiście nie tak dobrym jak samo Bielsko-Biała. W pogodne dni z obszaru miasta widać panoramę Beskidu Śląskiego, Małego i Żywieckiego - z największą górą całego pasma Beskidów - Babią Górą (1725 m n.p.m.) oraz na samym wschodzie horyzontu Beskidu Makowskiego.

Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części Leśnego Pasa Ochronnego GOP.

Tychy leżą w dorzeczu Wisły, w zlewni Wisła Mała.

edytuj Klimat

Obszar, na którym leżą Tychy występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór - dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.

Średnioroczne temperatury powietrza, średnioroczne opady i średnie opady dla półrocza chłodnego (listopad-kwiecień), a także półrocza ciepłego (maj-październik) dla Tychów i dla porównania Warszawy prezentuje poniższe zestawienie:

        < Tychy---------------Warszawa >
   +7,5 < średnia  roczna  temperatura > +8,0
   -3,3 < średnia temperatura stycznia > -3,0
  +17,5 < średnia  temperatura  lipca  > 19,0
880-900 < opady     średnie     roczne > 500-550
    400 < opady półrocze chłodne XI-IV > 200
    500 < opady  półrocze  ciepłe  V-X > 350

Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów tzn. "u podnóża gór" oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz duża i nierzadko nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy chociaż w Bielsku-Białej ale mogą osiągać nawet 30-32 m/s tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko.

Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września jak np. w 1995 r. kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm jak to miało miejsce 1996 r. Także zimowa sceneria podczas Świąt Wielkanocy zdarza się dosyć często. Zdarzały się lata jak np. w roku 1985 kiedy śnieg spadł 1 maja oraz całkiem niedawno bo 23 i 24 maja 2004 roku kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia w dzień i ok. +2°C w nocy. W Wielką Sobotę, dnia 14 kwietnia pod wieczór spadł śnieg. Następnego dnia była słoneczna i gorąca pogoda. 20 marca 2007 spadł śnieg, który otrzymał się do następnego dnia, chociaż wcześniejsze dni były całkiem ciepłe. 2 listopada 2006 zrobiła się w Tychach prawdziwa zima, jednak 3 dni później śnieg opadł pod wpływem deszczu. Cały listopad był natomiast bezśnieżny, podobnie jak grudzień. Jednak 29 grudnia 2006 spadł śnieg. Dwa dni później stopniał.

edytuj Tranzyt i komunikacja

edytuj Transport drogowy

Tychy leżą przy Drodze Krajowej nr 1 (Gdańsk - Cieszyn), nr 44 (Gliwice - Kraków) oraz nr 86 (Tychy - Katowice - Sosnowiec - Wojkowice Kościelne). W Tychach zaczyna się również wschodnia obwodnica GOP-u znana jako droga ekspresowa S1. Z Tychów można też dojechać drogami lokalnymi do Katowic, Kobióra, Mikołowa, Lędzin oraz do Bojszów. 12-15 km za miastem Tychy w kierunku Gdańska i Katowic przebiega autostrada A4.

edytuj Transport kolejowy i autobusowy

W dzielnicy Stare Tychy znajduje się dworzec PKP, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe do takich miast jak Warszawa, Białystok, Katowice czy Bielsko-Biała. Pomimo peryferyjnego położenia dojazd do dworca jest stosunkowo łatwy, jako że trasy większości miejskich linii autobusowych i wszystkich trolejbusowych przebiegają obok niego.

Tychy nie posiadają dworca PKS.

14 grudnia 2008 r. planowane jest uruchomienie Szybkiej Kolei Miejskiej, która ułatwi dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowic. Według projektu, mają zostać przywrócone do użytku dwie stacje - Tychy Miasto i Tychy Zachodnie. Docelowo podróż z przystanku Tychy Miasto do Katowic ma zająć nie więcej niż 25 minut. Wraz z tym zamierza się też dokończyć budowę trasy kolejowej Tychy - Oświęcim, która na razie łączy miasto z fabryką Fiata. Pierwsze, po przerwie, pociągi ze stacji Tychy Miasto do Katowic pojadą 1 września 2008 roku. Bilet na strefę B (obejmującą Tychy, Katowice, Chorzów i część Bytomia) kosztuje 3 PLN a miesięczny 80 PLN.

edytuj Komunikacja miejska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Trolejbusy w Tychach.
Zajezdnia trolejbusowa w Tychach.
Zajezdnia trolejbusowa w Tychach.

Jednym z elementów komunikacji miejskiej jest sieć trolejbusowa (ok. 40 km trakcji), obok tradycyjnej komunikacji autobusowej. Organizatorem komunikacji na terenie Tychów oraz na terenie 7 innych gmin (Mikołów, Łaziska Górne, Orzesze, Ornontowice, Wyry, Kobiór i Lędziny), które przekazały Tychom, w drodze porozumienia, zadania związane z organizowaniem komunikacji zbiorowej jest Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy). Głównymi przewoźnikami są PKM Tychy, Tyskie Linie Trolejbusowe oraz firma Meteor Jaworzno. Pozostali przewoźnicy obsługują głównie linie mikrobusowe.

edytuj MZK Tychy

Działalność MZK Tychy jest prowadzona głównie na terenie miasta Tychy oraz na terenie Bierunia, Gierałtowic, Gliwic, Katowic, Lędzin, Łazisk, Mikołowa, Orzesza, Ornontowic i Rudy Śląskiej. Obsługiwanych jest 35 linii zwykłych, 2 pośpieszne, 5 trolejbusowych, 10 mikrobusowych i jedna szkolna. Tabor składa się z ponad stu pojazdów, w tym 23 niskopodłogowych, 32 przegubowych, 18 gazowych, 3 nisko pojemnościowych, 24 trolejbusów, 10 busów. W przeważającej części tabor stanowią autobusy marki Solaris i Jelcz. Trolejbusy są zbudowane na bazie autobusów marki Jelcz oraz Solaris. W Tychach obowiązuje taryfa czasowa, dostępne są bilety 20-, 40-, i 90-minutowe, dobowe, tygodniowe, miesięczne i roczne[1]

- do Katowic: 1, 4, 14, 36, 400
- do Gliwic: 33
- do Mikołowa: 75, 157, 268
- do Halemby: 82
- do Bierunia: 31
- do Lędzin: 262, 536
- do Katowic: E1
- do Gliwic: E2
- do Świerczyńca: T

MZK Tychy wprowadził mobilny system informacji o rozkładzie jazdy, który jest dostępny także dla osób niewidomych i słabowidzących - Ginger.

edytuj Transport lotniczy

W Tychach lotniska nie ma, ale Tychy mają dobre połączenie drogowe z lotniskiem w Pyrzowicach. Wystarczy wjechać w Tychach na drogę ekspresową S1, a potem trzymać się cały czas tej drogi (w Podwarpiu jest oznakowanie do lotniska w Pyrzowicach).


edytuj Gospodarka

Miasto znane jest z browaru - Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w skład Kompanii Piwowarskiej SA.. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar w Polsce. Na terenie browarni istnieje również Tyskie Muzeum Piwowarstwa

W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernu FIAT, w których produkuje się najwięcej samochodów w Polsce. Tyska fabryka FIAT-a ma wyłączność na produkcję Fiata Panda na całą Europę, poza tym na terenie fabryki produkowany ma być nowy model Forda wykorzystany w filmie o James'ie Bondzie.

W mieście znajduje się podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej - m.in.: zakłady Ispol, będących poddostawcą Isuzu, Macro Molds Polska, Delphi, drukarnia Agory (jedna z trzech w Polsce), Maflow (dawne Manuli), VAB, Rosa, Lear, Trass, Ekoland, Celt-Glass, Metalimpex.

Tychy znane są również ze Śląskiej Giełdy Kwiatowej. Jest to dziś jedno z najbardziej rozwijających się miejsc ze względu na obrót handlowy kwiatami w Polsce. W Tychach istnieją następujące hipermarkety: OBI, Real, E.Leclerc, Kaufland, Tesco, Lidl oraz galeria handlowo-rozrywkowa City Point.

Bezrobocie w Tychach wynosi 3,7% i jest to najniższa wartość wśród powiatów grodzkich w woj. śląskim - po Katowicach i przed Rybnikiem (odpowiednio 2,1% i 4,6%) [2]



edytuj Podział administracyjny

edytuj Dzielnice

Poniżej znajduje się lista dzielnic miasta wraz z podanym w nawiasie ulokowanie na terenie miasta:

edytuj Podział Śródmieścia

Śródmieście podzielone jest na 22 osiedla:

edytuj Miasta partnerskie

Miasto Państwo Rok rozpoczęcia
Cassino Włochy Włochy 1977
Berlin Marzahn-Hellersdorf Niemcy Niemcy 1992
Huddinge Szwecja Szwecja 2002

edytuj Miasta współpracujące

Miasto Państwo Rok rozpoczęcia
Roubaix Francja Francja 1995
Milton Keynes Wielka Brytania Wielka Brytania 1995
Tuttlingen Niemcy Niemcy 1997
Dacorum Wielka Brytania Wielka Brytania 1999
Kijów-Podole Ukraina Ukraina 2000

edytuj Osoby związane z Tychami

edytuj Zabytki oraz interesujące miejsca

edytuj Zabytki

edytuj Interesujące miejsca

Tychy, hotel Piramida
Tychy, hotel Piramida
Commons
Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Tychy
 Ta sekcja wymaga określenia jasnych kryteriów wyboru. Kryteria powinny być poparte źródłami, nie mogą naruszać zasady neutralnego punktu widzenia, należy też unikać próżnych wyrażeń takich jak "znani", "najlepsi" itd. Kryteria możesz omówić w dyskusji artykułu.
Zobacz też: Zasady tworzenia list.

edytuj Kultura

edytuj Samorządowcy

edytuj Edukacja

edytuj Sport

Piłka nożna
GKS 71 Tychy, OKS ZET Tychy, JUW-e Jaroszowice, GKS 71 II Tychy, KTK Tychy, TKKF Pionier/MUKS Bachus Tychy, Chrzciciel Tychy, KS Czułowianka, Ogrodnik Cielmice, MOSM Tychy
Hokej
GKS Tychy, GKS "Atomówki" Tychy
Piłka halowa
GKS Jachym Tychy, Rodakowski Tychy, Cekol Tychy, UKS Tyska 5
Judo
UKS Ippon Tychy
Unihokej
TKKF Pionier Tychy
Kolarstwo szosowe
Kolarskie Towarzystwo Sportowe
Koszykówka
Big Star Tychy, MOSM Tychy
Siatkówka męska
KS Rodakowski, GKS KOMBUD Tychy
Tenis stołowy
Górnośląski Klub Sportowy Tychy
Rajdy samochodowe
Automobilklub Ziemi Tyskiej

edytuj Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Tychach

Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds Sportu i Organizacji Imprez, w którego skład wchodzą m.in. Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany w całości ze środków budżetu miasta.

Zarządzane obiekty:

edytuj Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

edytuj Kościół rzymskokatolicki

Tychy, kościół błogosławionej Karoliny
Tychy, kościół błogosławionej Karoliny

edytuj Kościoły protestanckie

edytuj Inne

edytuj Tychy w liczbach

- kobiet: 67 681
- mężczyzn: 64 173

Budynki i placówki:

edytuj Ronda w Tychach

Skrzyżowanie Nazwa Rok powstania
Piłsudskiego - Armii Krajowej Paprocańskie 1983
Bielska - Żwakowska - Jana Pawła II Polonia 1996
Bielska - Jaśkowicka - Piłsudskiego Skałka 1997
Piłsudskiego - Dmowskiego Lwowskie 1997
Dmowskiego - Roweckiego - Jana Pawła II Cassino 1997
Jana Pawła II - Armii Krajowej - Paprocańska - Wyszyńskiego Olimpijskie 1999
Towarowa w rejonie Tesco Strefowe 2000
Żwakowska - Harcerska Sublańskie 2001
Jaśkowicka - Stoczniowców Żwakowskie 2002
Sikorskiego - Armii Krajowej Zesłańców Sybiru 2005
Harcerska - Stoczniowców bez nazwy 2007
Oświęcimska(DK44) - Turyńska(DK44) - Kościelna - Długa (projektowane)

edytuj Zobacz też

edytuj Linki zewnętrzne


edytuj Przypisy

  1. ↑ Oficjalna strona MZK w Tychach
  2. ↑ [1]
p • d • e
Dzielnice Tychów

Cielmice • Czułów • Glinka • Jaroszowice • Mąkołowiec • Paprocany • Radziejówka • Stare Tychy • Śródmieście • Urbanowice • Wartogłowiec • Wilkowyje • Wygorzele • Zawiść • Zwierzyniec • Żwaków

 
p • d • e
Górnośląski Związek Metropolitalny

Członkowie: Bytom • Chorzów • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze •

Przyszli członkowie: Będzin • Czeladź • Knurów • Mikołów • Tarnowskie Góry

 
herb województwa śląskiego
p • d • e
Województwo śląskie

Miasta na prawach powiatu: Bielsko-Biała • Bytom • Chorzów • Częstochowa • Dąbrowa Górnicza • Gliwice • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Katowice • Mysłowice • Piekary Śląskie • Ruda Śląska • Rybnik • Siemianowice Śląskie • Sosnowiec • Świętochłowice • Tychy • Zabrze • Żory
Powiaty: będziński • bielski • bieruńsko-lędziński • cieszyński • częstochowski • gliwicki • kłobucki • lubliniecki • mikołowski • myszkowski • pszczyński • raciborski • rybnicki • tarnogórski • wodzisławski • zawierciański • żywiecki

 
Symbol Górnictwa
p • d • e
Gminy górnicze

Babice • Bestwina • Będzin • Bieruń • Bobrowniki • Boguszów-Gorce • Bojszowy • Brzeszcze • Bytom • Chełm Śląski • Chełmek • Chorzów • Cyców • Czechowice-Dziedzice • Czeladź • Czerwionka-Leszczyny • Dąbrowa Górnicza • Gaszowice • Gierałtowice • Gliwice • Goczałkowice-Zdrój • Godów • Gorzyce • Imielin • Jastrzębie-Zdrój • Jaworzno • Jejkowice • Katowice • Knurów • Kornowac • Lędziny • Libiąż • Lubomia • Ludwin • Lyski • Łaziska Górne • Marklowice • Miedźna • Mikołów • Mszana • Mysłowice • gm.